بازگشت تحریم‌ها با مکانیزم ماشه | زنگ خطری برای ایران

با گذشت ماه‌ها از سکوت نسبی در مذاکرات برجام، بار دیگر موضوع مکانیزم ماشه در محافل سیاسی و اقتصادی داغ شده است. سه کشور اروپایی یعنی آلمان، فرانسه و بریتانیا با استناد به کاهش همکاری ایران با آژانس بین المللی انرژی اتمی و افزایش سطح فعالیت‌ های هسته‌ ای، احتمال بازگشت تحریم‌ های شورای امنیت را مطرح کرده‌ اند؛ امری که می‌ تواند پیامدهای مهمی برای اقتصاد ایران در پی داشته باشد.

مکانیزم ماشه چیست و چگونه عمل می‌کند؟

مکانیزم ماشه (Snapback) سازوکاری در توافق برجام است که به طرف های باقی مانده اجازه می دهد در صورت نقض تعهدات توسط ایران، تحریم های تعلیق‌ شده سازمان ملل را بدون نیاز به         رأی‌ گیری مجدد، طی ۳۰ روز بازگردانند. این ابزار، اگرچه در ظاهر حقوقی است، اما در عمل به عنوان اهرم فشار سیاسی نیز استفاده می‌ شود. با این حال، باتوجه به وضعیت پرتنش منطقه و تشدید اختلافات، خطر اجرایی شدن آن بیش از گذشته احساس می‌ شود.

پیامدهای اقتصادی فعال شدن مکانیزم ماشه

در صورت فعال‌سازی این مکانیزم، اقتصاد ایران ممکن است با یک شوک تازه مواجه شود. نخستین اثر آن به احتمال زیاد در بازار ارز بروز خواهد کرد. تحریم‌های جدید، به‌ویژه در حوزه بانکی و انرژی، دسترسی به منابع ارزی را بیش‌ از پیش محدود می‌کنند. حتی اگر احتمال توقف تحریم‌ های جدید علیه ایران مطرح باشد، فضای مبهم اقتصادی باعث افزایش انتظارات تورمی و تشدید رفتارهای هیجانی در بازار می‌شود. همین موضوع تقاضا برای خرید ارز، به‌ویژه دلار را در بازار آزاد بالا می‌برد. در چنین شرایطی، احتمال افزایش شدید قیمت دلار و کاهش ارزش ریال بسیار زیاد است.

تأثیر بر بازار سرمایه و صنایع بورسی

فعال شدن مکانیزم ماشه نه‌تنها فضای کسب و کار را با نا اطمینانی مواجه می‌کند، بلکه بورس تهران را نیز تحت تأثیر قرار می‌دهد. افزایش ریسک‌ های سیستماتیک، سبب خروج سرمایه‌ گذاران از بازار و افت شاخص‌ های اصلی می‌شود. صنایع صادرات‌ محور و مرتبط با انرژی ممکن است بیش از سایر بخش‌ ها در معرض آسیب قرار گیرند. در نتیجه، نوسانات بازار سرمایه افزایش یافته و بی‌اعتمادی در میان سهام‌ داران بیشتر خواهد شد.

رمزارزها؛ پناهگاهی برای فرار از بی‌ثباتی

تجربه سال‌ های اخیر نشان داده است که در دوره‌ های بی‌ثباتی اقتصادی یا سیاسی، بخشی از مردم به‌ویژه نسل جوان به بازار رمزارزها پناه می‌ برند. در چنین فضایی، معاملات رمزارزی فرد به فرد (P2P) افزایش یافته و تقاضا برای استیبل‌ کوین‌ها مانند تتر بیشتر می‌شود. کاربران ایرانی ممکن است به سمت صرافی‌ های خارجی گرایش بیشتری پیدا کنند تا دارایی خود را از ریسک نوسانات ریال حفظ کنند.

• در همین راستا، بسیاری از افراد برای تحلیل بازار به لیست قیمت ارز دیجیتال مراجعه می‌ کنند تا تصمیم گیری‌ های خود را بر اساس داده‌ های لحظه‌ ای انجام دهند.

احتمال محدودیت‌ های جدید در فضای رمزارز

البته دولت نیز در این شرایط ممکن است اقدامات سختگیرانه تری در قبال معاملات رمزارز اتخاذ کند. هدف از این محدودیت ها جلوگیری از خروج سرمایه از ریال و کنترل نوسانات بازار داخلی است. احتمال وضع قوانین سختگیرانه، فیلتر صرافی های رمزارزی یا محدودسازی فعالیت های غیرمجاز، در چنین فضایی دور از انتظار نیست. این در حالی است که برخی کارشناسان هشدار می دهند اعمال چنین محدودیت هایی می تواند کاربران را به سمت بسترهای غیررسمی و فعالیت در بازارهای غیرشفاف سوق دهد؛ موضوعی که ریسک های اقتصادی و امنیتی را نیز افزایش می دهد. به همین دلیل، رویکردهای هوشمندانه و متوازن در سیاستگذاری، بیش از هر زمان دیگری اهمیت دارد.

احتیاط؛ کلید عبور از شرایط پرریسک

چه مکانیزم ماشه فعال شود یا نه، تنها مطرح‌ شدن جدی آن اثرات روانی و عملی قابل توجهی بر اقتصاد ایران خواهد داشت. در چنین شرایطی، تصمیم‌ گیری‌ های هیجانی می‌ تواند آسیب‌ زننده باشد. فعالان اقتصادی، سرمایه‌ گذاران و مردم عادی باید با نگاه تحلیلی، شرایط را بررسی کرده و از هرگونه رفتار شتاب‌ زده پرهیز کنند. انعطاف‌ پذیری، شناخت دقیق بازارها و درک روند های جهانی، ابزارهایی ضروری برای عبور از این وضعیت ناپایدار هستند.